Wat wordt het Dutch Climate Risk Portal?

Lars: “Het Dutch Climate Risk Portal wordt de centrale plek voor nationale en internationale bedrijven en de financiële sector om informatie en data te vinden over de fysieke klimaatrisico’s voor Nederland, zoals overstromingen, hittegolven en andere extreme weersomstandigheden.”

Waarom is het belangrijk dat dit portaal er komt?

Detmer: “Er is veel informatie en data over hoe we in Nederland omgaan met klimaatrisico’s. Maar die is vaak moeilijk te vinden en bovendien lastig te interpreteren.  Daardoor ontstaan er misverstanden en wordt vaak gedacht dat het Nederlandse deltagebied kwetsbaarder is voor klimaatverandering en extreem weer dan het eigenlijk is.”

Wat voor misverstanden ontstaan er dan?

Detmer: “Nederland staat bijvoorbeeld vaak op lijstjes met landen met een hoog overstromingsrisico, simpelweg omdat een derde van Nederland onder zeeniveau ligt. Dit heeft gevolgen voor de keuzes die bedrijven en de financiële sector nationaal en internationaal maken over investeringen, financieringen en verzekeringen. Wij kunnen als Nederland vinden dat we de best beschermde delta ter wereld zijn, maar dat moeten we dan wel goed uitleggen.”

Lars: “Kredietbeoordelaars doen bijvoorbeeld onderzoek naar de financiële sector in Nederland. Voor zulke organisaties wordt het steeds belangrijker om stresstesten te doen waarin ze klimaatrisico’s meenemen. Maar om zulke stresstesten uit te voeren, moeten ze wel over de juiste kennis en data beschikken. Het portaal voldoet aan deze behoefte van bedrijven en de financiële sector door op een centrale plek inzicht te geven in alle fysieke klimaatrisico’s die relevant zijn voor Nederland, hoe we daar als land mee omgaan en waar je de benodigde data kunt vinden.”

Hoe belangrijk is informatie over klimaatrisico’s voor de private sector?

Detmer: “De vraag naar betrouwbare data over klimaatrisico’s is de laatste jaren enorm toegenomen en zal de komende jaren alleen maar verder groeien. Bedrijven in de Europese Unie zijn volgens de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) verplicht om jaarlijks klimaatrisico’s te rapporteren en hier beleid op te maken. Voor grote bedrijven geldt deze verplichting vanaf dit jaar voor rapportages over het boekjaar 2024. Daarnaast zijn banken en verzekeraars door de Europese toezichthouders verplicht om te rapporteren over de klimaatrisico’s van hun portefeuilles en passende maatregelen te nemen om deze risico’s te beheersen. Hierdoor heeft de private sector steeds meer behoefte aan kwalitatief hoogstaande data op assetniveau, data over de situatie nu en over verschillende toekomstige scenario’s. Met dit portaal helpen we de private sector bij het maken van deze rapportages en beleid op basis van de juiste gegevens. Daarmee kan het portaal een stevige impact hebben en een belangrijke bijdrage leveren aan een gunstig vestigings- en investeringsklimaat in Nederland.”

Gaat het vooral om de klimaatrisico’s voor vastgoed?

Simone: “Bij assets denken mensen vaak als eerste aan vastgoed en het klopt dat hiervoor veel data nodig is, bijvoorbeeld voor een hypothekenportefeuille van een bank. Maar ook andere sectoren zijn belangrijk voor investeerders. Hoe kwetsbaar is onze landbouw voor verzilting? En hoe zit het met onze logistieke sector? Kan de scheepvaart last krijgen van langdurige periodes van droogte? En wat kan extreme hitte betekenen voor het veetransport? En hoe zit het met onze watervoorziening voor de industrie? Elke sector heeft klimaatrisicodata nodig, en het portaal brengt deze data bijeen.”

Lars: “Behalve dat we doorverwijzen naar state of the art kaartmateriaal in de Klimaateffectatlas of het Landelijk Informatiesysteem Water en Overstromingen (LIWO) bieden we ook context. Waar heb je het over als je het over overstromingsrisico’s hebt? Overstromingen vanuit de kust of vanuit de rivieren? Over ondergelopen straten en wegen door hoosbuien of problemen zoals schimmel en vocht in kelders door hoge grondwaterstanden? En hoe zit de Nederlandse wet- en regelgeving in elkaar? Wat is verzekerbaar en wat niet? Ook willen we partijen handvatten bieden om zelf aan de slag te gaan met een eerste analyse. En als ze hier een adviesbureau voor willen vragen, dan zijn ze met het portaal beter in staat om de juiste ondersteuning aan te vragen, wat uiteindelijke kosten bespaart en tot betere kennis leidt.”

Voor wie is het Dutch Climate Risk Portal precies bedoeld?

Detmer: “Het portaal is bedoeld voor de nationale en internationale private sector. Voor professionals van banken, pensioenfondsen, verzekeraars en vastgoedinvesteerders. Maar ook toezichthouders en kredietbeoordelaars. En het bedrijfsleven. Dus het portaal kan handig zijn voor iemand die op zoek is naar de klimaatrisico’s van een investering of bedrijf. Maar het portaal is ook bestemd voor gebruikers die analyses nodig hebben van portefeuilles. Het doel is om binnen die grote en diverse professionele groep de juiste informatie beschikbaar te maken.”

En naar welke klimaatthema’s kijken jullie? Volgen jullie de DPRA-thema’s hitte, droogte, overstromingen en zeespiegelstijging?

Lars: “Ja en nee. Als basis gebruiken we de zogeheten ‘EU Taxonomy’. Die biedt een heldere structuur die nationaal en internationaal gebruikt wordt voor wetgeving en om te rapporteren. De ‘EU Taxonomy’ maakt een onderscheid tussen risico’s op het gebied van temperatuur, wind, water en bodem. Deze zijn opgesplitst in ‘acute risico’s en ‘chronische risico’s’. Een voorbeeld van een acuut risico is een enorme hoosbui. Chronische risico’s ontwikkelen zich geleidelijk over tijd, zoals zeespiegelstijging. We geven op het portaal inzicht in de risico’s vanuit de ‘EU Taxonomy’, maar we koppelen ze tegelijk aan de thema’s van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie.”

Wanneer gaat het portaal online?

Simone: “Ons doel is dat het portaal in het tweede of derde kwartaal van 2025 beschikbaar komt. Voor de aangeboden informatie over klimaatdata en klimaatdreigingen op het portaal werken we nauw samen met verschillende inhoudelijke experts uit de Nederlandse klimaatwereld. Daarnaast wordt het portaal verder ontwikkeld in samenwerking met de Werkgroep Klimaatadaptatie van het Platform Duurzame Financiering van De Nederlandsche Bank. In die werkgroep zitten onder andere vertegenwoordigers van banken, beleggers, pensioenfondsen, verzekeraars, verschillende ministeries en de Staf Deltacommissaris. Voordat het portaal online beschikbaar komt, gaan we eerst een gesloten versie van het portaal laten testen door een nog bredere gebruikersgroep.”

Wat hopen jullie met het portaal te bereiken?

Detmer: “Het portaal is in eerste instantie een data-hub die professionals hopelijk zullen zien als de ‘go-to plek’ voor klimaatdata over Nederland, zodat we daarmee betere duiding en besluitvorming mogelijk maken. Maar uiteindelijk hopen we ook dat het de ontwikkeling van klimaatdata kan versnellen. En dat het portaal het gesprek op gang kan brengen tussen verschillende experts en sectoren over welke gegevens er nodig zijn en hoe je die kunt gebruiken. Een bedrijf is bijvoorbeeld meer geïnteresseerd in specifieke scenario’s voor dijkdoorbraken voor de bedrijfscontinuïteit, terwijl een hypotheekverstrekker juist kijkt naar de risico’s voor specifieke panden en portefeuilles. Uiteindelijk moeten al die verschillende partijen de juiste keuzes kunnen maken.”

Simone: “En als aanvulling daarop: we hopen dat we met het portaal een gelijk speelveld creëren door dezelfde data beschikbaar te stellen voor iedereen. Zodat we voorkomen dat sommige partijen een betere uitgangspositie hebben dan andere.”

Waar gaat Safe4All over?

Hasse: “Het doel van het project is om drie Afrikaanse landen weerbaarder te maken tegen de gevolgen van klimaatverandering: Ghana, Zimbabwe en Kenia. Het project richt zich op het ontwikkelen van klimaattools, zoals apps voor boeren om weersvoorspellingen te ontvangen. CAS maakt tools voor planning en besluitvorming op de langere termijn. We ontwikkelen de tools samen met lokale partners en mogelijke gebruikers. Verder ontwikkelen we een leerprogramma om mensen uit de praktijk te ondersteunen, zoals aanbieders van klimaatdiensten, beleidsmedewerkers en landbouwvoorlichters. En voor ons biedt dit project een kans om de Klimaateffectatlas naar Ghana, Zimbabwe en Kenia te brengen.”  

Meer weten over Safe4All? Ga naar de projectpagina

Een Klimaateffectatlas voor Kenia klinkt als een hoop werk. Hoe ver zijn jullie daar nu mee?

Sophie: “We zijn niet vanuit het niets begonnen. Tussen 2019 en 2022 hebben we een eerste versie van de atlas gemaakt. Dankzij het Safe4All-project kunnen we hiermee verder gaan. We werken opnieuw samen met onze partners van de Jomo Kenyatta University of Agriculture and Technology (JKUAT) en de Keniaanse Meteorologische Dienst (KMD) om de huidige atlas naar een hoger niveau te tillen. Denk aan het updaten van klimaatinformatie en het uitbreiden van de atlas met vier extra provincies.”   

Hasse: “De Nederlandse Klimaateffectatlas begon 15 jaar geleden met twee provincies. In de loop van de tijd zijn er andere provincies bij gekomen en raakten er steeds nieuwe onderzoekspartners bij betrokken. We hopen dezelfde groei te zien in Kenia, en daarna ook in Ghana en Zimbabwe. Met het opzetten van deze atlassen hopen we ook een langdurige samenwerking tussen allerlei organisaties te creëren. In Nederland werkt het KNMI bijvoorbeeld regelmatig scenario’s bij, terwijl andere onderzoeksinstellingen kaarten over klimaateffecten actueel houden.” 

Wat hebben jullie precies in Kenia gedaan?

Hasse: “Op de tweede dag hebben we een workshop gegeven, waarvoor we op de dag van aankomst samen met onze partners nog de laatste voorbereidingen deden. Voor de workshop kwamen meer dan twintig deelnemers samen in het hotel waar we verbleven. Dat hotel was trouwens een prachtige plek waar we hebben genoten van het lokale eten en de warme sfeer!” 

Sophie: “De deelnemers kwamen uit alle vier de regio’s van Kenia: Narok, Nyandarua, Nairobi en Kisumu. Sommigen hadden zes uur moeten reizen om erbij te kunnen zijn. Er waren boeren uit elke regio, landbouwvoorlichters, en vertegenwoordigers van de ministeries en de Keniaanse Meteorologische Dienst. Hasse en ik verzorgden twee sessies. Tijdens de eerste sessie wilden we rechtstreeks van de deelnemers horen hoe zij klimaatverandering in hun gemeenschap ervaren. Daarvoor hadden we grote posters meegenomen, met bollen geïnspireerd op de bollenschema’s van de NAS. De posters waren ontzettend effectief om het gesprek op gang te brengen over de gevolgen van klimaatverandering.”  

Hasse: “Daarna introduceerden we de Adaptatiepiramide om discussies op gang te brengen over hoe we de gevolgen van klimaatverandering lokaal kunnen beperken. We wilden horen hoe deelnemers dachten over welke maatregelen het beste zouden werken voor hun gemeenschap. Tijdens een levendige en boeiende sessie maakte elke groep zijn eigen adaptatiepiramide. Het was ontzettend leuk – en ook wel verbazingwekkend – om te zien hoe goed de piramide werkt voor Keniaanse boerengemeenschappen!”   

Zijn jullie blij met de resultaten?

Sophie: “Absoluut! De deelnemers deelden zoveel waardevolle informatie! En het was geweldig om te zien hoe enthousiast iedereen was om de komende drie jaar samen te werken. We hebben ook het hoofdkantoor van het Keniaanse Meteorologische Departement bezocht om onze samenwerking te bespreken en te bevestigen. Zij zijn een belangrijke partner in het project, ook omdat ze data leveren voor de atlas.”  

En jullie zijn naar Narok geweest om boeren te ontmoeten. Hoe was dat?

Sophie: “Het bezoek aan Narok was een unieke en waardevolle ervaring. Door met lokale boeren in gesprek te gaan, konden we hun verhalen horen en pas echt hun uitdagingen begrijpen. De verschillen bleken enorm. We ontmoetten bijvoorbeeld John, een boer die koeien, schapen en kippen had en verschillende gewassen teelde. Hij maakte gebruik van moderne middelen zoals online weersvoorspellingen, een biogassysteem en een ondergrondse wateropslag. Maar bergopwaarts leefde een kleine boerengemeenschap die deze middelen niet had en worstelde met watertekorten. De bewoners keken naar de sterren en naar dieren en planten om het weer voor de komende dagen te voorspellen.”   

Hebben jullie in Kenia alleen gewerkt? Of was er ook tijd voor ontspanning?

Sophie: “We hebben zeker ook kunnen ontspannen, en genoten vooral van de mooie natuur. Kenia is een schitterend land. Maar je beseft tijdens een bezoek wel dat het leven er zwaar is, bijvoorbeeld voor al die boerengemeenschappen die nu worstelen met de gevolgen van klimaatverandering. We hopen dat we met de Klimaateffectatlas en het leerprogramma een positieve bijdrage kunnen leveren in de Safe4All-landen. We zijn in elk geval vastbesloten om er een succes van te maken!” 

Hoe was de verhuizing? Ben je al gesetteld?

“De verhuizing naar Curaçao is goed gegaan, maar het was wel even wennen om alles achter te laten en opnieuw te beginnen op een plek die zowel vertrouwd als nieuw aanvoelt. We zitten hier sinds 4 augustus. Mijn vriendin en ik moeten nog een beetje ons werkritme vinden, maar het voelt al wel als thuis. En ik kan vanuit mijn werk even in mijn ouderlijk huis lunchen, dat is heel fijn!”

Waarom wil je een jaar op Curaçao wonen?

“Curaçao heeft altijd een speciale plek in mijn hart gehad. Het is de plek waar ik ben opgegroeid, en nu heb ik de kans om hier te werken aan projecten die echt impact kunnen maken. Ik wil helpen om het eiland weerbaarder te maken tegen klimaatverandering, want dat wordt hier steeds belangrijker. Daarnaast vind ik het ontzettend leuk om mijn vriendin mijn roots hier op Curaçao te laten zien. Het is bijzonder om haar te kunnen laten ervaren waar ik ben opgegroeid en haar de schoonheid van het eiland te laten ontdekken.”

Waar zie je het meeste naar uit?

“Ik kijk enorm uit naar geweldige lokale initiatieven zoals het KayaKaya-festival, dat ik in augustus voor de eerste keer heb bezocht. Het festival is niet alleen een kunstzinnig hoogtepunt, maar ook een mooi voorbeeld van klimaatadaptatie. Het maakt de gemeenschap namelijk sterker en veerkrachtiger. En natuurlijk kijk ik ook uit naar het opbouwen van sterke samenwerkingen met de lokale partners hier op het eiland.”

Wat ben je van plan het komende jaar te gaan doen?

“Een belangrijk deel van mijn werk bestaat uit het ondersteunen van het Caribisch deel van het Koninkrijk bij het ontwikkelen van adaptatieplannen. Dat doe ik in samenwerking met het International Panel on Deltas, Coastal Areas and Islands (IPDC). Daarvoor werken we voor elk Caribisch eiland aan een klimaateffectatlas die een overzicht van de bestaande data geeft en deze publiek beschikbaar maakt. De komende tijd zal ik blijven werken aan het ontwikkelen van deze atlassen vanuit Curaçao.”

En wat gaat je vriendin doen?

“Annabel is als leerkracht in het basisonderwijs aan de slag gegaan. Haar werk in de kleuterklas is tot dusver wel behoorlijk zwaar. Dat komt onder andere omdat de kinderen vooral Papiaments spreken. Ze werkt ongelooflijk hard om deze jonge kinderen een goede start te geven. Ik probeer haar hierbij zoveel mogelijk te steunen, bijvoorbeeld door na schooltijd te helpen de klas op te ruimen. Of door ’s avonds lekker te koken. De scholen beginnen hier trouwens al om 7 uur ’s ochtends, vanwege de hitte in de middag. Dit kun je ook adaptatie noemen: in een heet klimaat beginnen de scholen vroeger.”

Wat denk je te kunnen bereiken?

“Hoewel het spannend is om grote ambities te uiten, hoop ik vooral dat we de bevlogen mensen die zich inzetten voor klimaatinitiatieven op de Caribische eilanden kunnen ondersteunen om hun belangrijke werk te blijven doen. Mijn doel is om hen te helpen echte, duurzame en inclusieve veranderingen te realiseren. Ik ben heel benieuwd hoe hun inspanningen zich verder ontwikkelen!”

Wat ga je doen in je nieuwe functie bij de WKR?

“Ik word adviseur klimaat en fysieke leefomgeving bij de Wetenschappelijke Klimaatraad. De WKR adviseert de regering en het parlement gevraagd en ongevraagd over het klimaatbeleid. Dat klimaatbeleid gaat zowel over mitigatie als adaptatie. Ik heb inmiddels behoorlijk veel ervaring opgedaan rond adaptatie. Die ervaring breng ik daar in, maar ik ga me dus verbreden, dat lijkt me ook erg leuk.”

Wat zijn het precies voor adviezen die de WKR geeft?

“Ze moeten vooral uitvoerbaar zijn. Dat wil zeggen: ze moeten echt gebruikt kunnen worden. Dat spreekt me aan, want wetenschappelijke kennis toegankelijk maken en ervoor zorgen dat die echt wordt gebruikt zit ook in het DNA van CAS. Ook gaat het in de adviezen over de lange termijn, vanuit een systeemperspectief. Het lijkt me leuk om meer na te denken over de langere termijn, vanuit meerdere kennisvelden. Het zal daarnaast belangrijk zijn om goede contacten te onderhouden met de kennisinstellingen, ministeries en collega-adviesraden. Dat vind ik nu ook al een heel leuk onderdeel van mijn werk en bij de WKR kan ik daar verder in groeien.”

Welke projecten vond je het leukst om te doen bij CAS?

“Het leukste vind ik projecten die in vrij korte tijd tot hele concrete resultaten moeten leiden, maar waarbij aan het begin nog helemaal onduidelijk is hoe die eruit zien. Het liefst dan samen met zowel wetenschappers als mensen van de praktijk, en met ruimte voor een creatieve invulling. Ik vond ons project Water Safe Cities bijvoorbeeld helemaal te gek. Hetzelfde geldt voor het bedenken van een standaard-stresstest voor gebouwen samen met de DGBC: het Framework for Climate Adaptive Buildings.”

Waar denk je graag aan terug?

“De eerste keer op reis samen met Hasse, naar Bangladesh. Het was een heel vormende ervaring. Ik was nooit eerder op een plek geweest waar de klimaatopgave zo groot is en waar de mensen zó vrolijk en veerkrachtig zijn. Werken daar was een groot avontuur en we hebben heel veel gelachen. Belangrijk en leuk werk, wat wil je nog meer?”

Wat heb je geleerd in je tijd bij CAS?

“Laat ik die vraag beantwoorden aan de hand van vijf stellingen:

• Bak broodjes! Je moet zo snel mogelijk met iets concreets komen, waar mensen op kunnen reageren. Dat zorgt voor enthousiasme. Vanuit enthousiasme krijg je de mooiste dingen voor elkaar.
• Mensen verleiden werkt veel beter dan ze van feiten proberen te overtuigen. Schets een aantrekkelijke toekomst.
• Wees je bewust van de verschillende talen die mensen spreken. Wat zeggen mensen als ze het hebben over klimaatrisico? Daar bedoelen wetenschappers vaak iets heel anders meer dan mensen uit de financiële wereld.
• Het motto van CAS is ‘Keep it simple’. Dat is een mooi streven, ook al is het ontzettend lastig om voor elkaar te krijgen. Het is veel makkelijker om iets moeilijk te maken.
• Gij zult de gebruiker betrekken! Je moet in gesprek gaan met de mensen die besluiten nemen op basis van klimaatinformatie. Probeer hun behoeften, wensen en ambities te begrijpen. Als je die stap overslaat, leidt klimaatkennis denk ik zelden tot verandering.”

Felix, dank voor al je inzet! We gaan je allemaal enorm missen hier, maar we wensen je natuurlijk heel veel plezier en succes in je nieuwe rol als adviseur bij de WKR. Als iemand de klimaatboodschap helder en toegankelijk kan maken voor politici, ben jij het!

Hoe heb je de stad Gdynia ervaren?

“Tijdens het project heb ik met Gdynia samengewerkt aan een klimaatverhaal voor de stad. Ik keek er daarom enorm naar uit om Gdynia te bezoeken en om met eigen ogen te zien welke adaptatiemaatregelen ze genomen hebben. Ik was onder de indruk van het prachtige nieuwe park in het centrum. Je vindt daar heel veel verschillende planten en bomen.  Gdynia staat ook  bekend om zijn bosrijke omgeving en we werden uitgenodigd om een zogeheten ‘forest bath’ te nemen.”

Een ‘bosbad’ dus. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?

“We dompelden ons ongeveer twee uur lang onder in het bos en deden allerlei oefeningen om onze zintuigen te activeren. Denk aan langzaam lopen, om alle geluiden en geuren in je op te nemen. Terwijl ik mijn ogen dicht had, moest ik voelen en ruiken aan lavendel. Ook moesten we een kwartier lang stilzitten of stilstaan, en gewoon kijken. In het begin gebeurde er niet zo veel, maar op een gegeven moment begonnen bepaalde dingen me op te vallen, zoals de lichtval, mos en paddenstoelen. Het was een beetje meditatief allemaal. Dit ‘bosbad’ werkte bij iedereen ontspannend en het was dan ook de ideale manier om deze GA mee te beginnen.”

Klinkt goed! En wat was het doel van de General Assembly?

“Aangezien we in het laatste jaar zitten van het project, hebben we ons beziggehouden met activiteiten die het bereik van het project vergroten en die ervoor zorgen dat alles wat we ontwikkeld hebben ook echt gebruikt gaat worden. We hadden een interessante discussie over de ‘demonstrators’ die we aan het maken zijn. Die hebben tot doel om steden van buiten REACHOUT te inspireren om de methoden en tools uit het project te gebruiken. En verder presenteerde onze collega Eva Boon haar promotieonderzoek naar een raamwerk voor succesvolle klimaatdiensten.”

Wat ga jij het komende jaar nog doen voor REACHOUT?

“Omdat ik aan de klimaatverhalen heb gewerkt, ben ik samen met collega’s van CAS en NGI bezig om een handleiding te schrijven over hoe je een klimaatverhaal kunt maken. Ook werk ik mee aan de ‘demonstrator’ over steden die nog maar net begonnen zijn met adaptatie. Het doel hiervan is om de producten van REACHOUT en de triple-A toolkit bruikbaar te maken voor Europese steden.”

Wil je meer weten over REACHOUT? Volg het REACHOUT-account op LinkedIn! Of ga naar de projectpagina van REACHOUT op deze website of de website van REACHOUT zelf.

Waarom wilde je meedoen?

“Vanuit mijn werk ben ik dagelijks bezig met de effecten van klimaatverandering voor Nederland. Daarnaast heb ik een enorme passie voor wielrennen. Deze twee verschillende onderdelen van mijn leven pakten zich fantastisch samen in dit evenement.”

Hoe heb je de dag beleefd?

“Het was een dag waar ik met veel plezier op terugkijk. We fietsten een tocht van 250 kilometer. Dus we zagen veel verschillende landschappen. Dat is geweldig. De organisatie was bovendien uitstekend en er waren een hoop enthousiaste vrijwilligers. Onder de deelnemers was er een groot samenhorigheidsgevoel. En bij de finish in Groningen was iedereen ondanks de vermoeidheid na negen uur fietsen heel trots op elkaar.”

Hoe gaat zo’n tocht dan: heel veel fietsen en soms een drink-, eet- of plaspauze?

“In het ideale geval is het alleen dat. Maar in de praktijk gaat het niet altijd zo. Zo kreeg ik na de tweede verzorgingspost in Zwolle twee keer achter elkaar een lekke band. Dat was ongeveer op de helft van de tocht. Niet dat ik de band moest plakken, je wisselt dan gewoon de binnenband. Maar dan ben je er wel even uit.”

Waren er nog meer uitdagingen?

“In de buurt van Appelscha kregen we een uur lang regen over ons heen. Dat was na ongeveer 200 kilometer rijden. Als je dan zo je best doet voor het klimaat, verwacht je wel wat meer medewerking! Dus het was soms ook wel zwaar. Maar dit soort dingen horen er ook een beetje bij. Al met al was het een dag om enorm van te genieten.”

Betekent dit dat je volgend jaar weer meedoet, ondanks de ontberingen bij Appelscha?

“Ja, waarschijnlijk wel!”

Waarom gaven jullie een training in Tamale?

Sophie: ‘Het doel van onze training was om boeren in de omgeving van Tamale weerbaarder te maken voor de gevolgen van klimaatverandering, met behulp van verschillende adaptatiemaatregelen. De afgelopen jaren hebben kleinschalige boerenbedrijven in het noorden van Ghana namelijk veel last van droogte, overstromingen en gewasziekten. Dat heeft veel te maken met klimaatverandering, waardoor het regenseizoen in het gebied een stuk grilliger geworden is.’

‘Wat steeds terugkeerde in onze discussies, was hoe onvoorspelbaar de regenseizoenen zijn geworden.’

Aan wie gaven jullie de training?

Sophie: ‘De training vond plaats aan de University for Development Studies. Hier gaven we een training over klimaatverandering en landbouw. Hiervoor werkten we samen met onze collega Spyros Paparrizos van Wageningen University & Research. We hadden een diverse groep met onder andere studenten van de universiteit in Tamale, medewerkers van het ministerie van Voedsel en Landbouw en het International Institute of Tropical Agriculture, enkele verzekeringsadviseurs en een PHD-student van de Universiteit van Parakou in buurland Benin. Er deed ook nog een medewerker mee van Sungold Farm Estate, een organisatie die zich inzet voor duurzame landbouw in Afrika. De training werd mogelijk gemaakt door het Orange Knowledge Programme. Dat wordt gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse Zaken en beheerd door Nuffic.’

Eerste trainingsdag: kennismaking en informatie verzamelen

Sophie: ‘Vol enthousiasme begonnen we op dinsdag 16 januari de training in het WACWISA Center for Excellence. Tijdens de kennismakingsronde ontdekten we dat de deelnemers erg van natuur, milieu, landbouw en dieren houden. Eerst deden we een groepsoefening over klimaatverandering in Ghana. We gebruikten posters en oorzaak-gevolgketens om informatie te verzamelen over relevante klimaatdreigingen en hun gevolgen. Wat steeds terugkeerde in onze discussies, was hoe onvoorspelbaar de regenseizoenen zijn geworden. Vorig jaar hadden sommige boeren het moeilijk door de late start van het regenseizoen, waardoor de zaailingen tijdens twee kweekrondes verloren gingen. Tegen de tijd dat de regen eindelijk kwam, hadden de boeren de financiële middelen niet meer om zaden te kopen voor een derde kweekronde. Ik ontdekte ook dat boeren vroeger vertrouwden op tekens uit de natuur om het weer te voorspellen, zoals de vluchtpatronen van flamingo’s of van een bepaalde soort vleermuis (‘fruit bats’). Helaas zijn deze dieren verdwenen.’

Tweede trainingsdag: excursie en Drop App

Sophie: ‘De tweede dag gingen we eerst op excursie naar de dam van het Golinga Irrigation Project. Issa, een van de deelnemers, vertelde dat de dam was gebouwd om drinkwater te leveren aan de vierduizend mensen in de omgeving. Het viel ons op hoe groen de omgeving was in het droge seizoen. Tot dan toe hadden we vooral droge velden gezien. We verwachtten dan ook verschillende irrigatiemethodes tegen te komen, zoals druppelirrigatie of sproeiers. Maar tot onze verbazing werd het groen met de hand besproeid, door vrouwen met emmers water.’

‘Het viel ons op hoe groen de omgeving was. We verwachtten dan ook verschillende irrigatiemethodes tegen te komen. Maar tot onze verbazing werd het groen met de hand besproeid, door vrouwen met emmers water.’

Sophie: ‘In de middag lieten we de deelnemers verschillende datatypes en portalen zien. Maar de studenten waren duidelijk het meest geïnteresseerd in Spyros’ presentatie over de Drop App. Dat is een weersvoorspellingsapp voor boeren, die zowel wetenschappelijke als inheemse voorspellingen gebruikt. De deelnemers konden zich goed inleven in Spyros’ ervaringen met lokale gemeenschappen in vaak afgelegen gebieden. Ze stelden veel vragen over de kosten, het datagebruik, hoe betrokken leden van de lokale gemeenschappen waren en of ze wel beschikten over smartphones.’

‘Ik ontdekte ook dat boeren vroeger vertrouwden op tekens uit de natuur om het weer te voorspellen, zoals de vluchtpatronen van flamingo’s of van een bepaalde soort vleermuis.’

Derde trainingsdag: adaptatiemaatregelen en storytelling

Sophie: ‘Na een ochtendsessie over adaptatiemaatregelen hebben we het onderwerp storytelling behandeld. Het doel van storytelling is om een brug te slaan tussen kennisaanbieders zoals wetenschappers, en eindgebruikers zoals boeren. We moedigden de deelnemers aan creatief te zijn. Ze creëerden vele verhaallijnen, met behulp van tekeningen en AI-gegenereerde afbeeldingen. Een van de verhalen ging over Adam, een maïsboer in het noorden. In 2017 liep zijn oogst veel schade op. Hij was wanhopig en bang dat hij niet meer in zijn onderhoud kon voorzien. Een extensiewerker van het ministerie heeft hem toen geholpen om maatregelen te nemen. In 2020 had hij een succesvolle maïsoogst.’

Laatste dag: presentaties, uitreiking certificaten en rondleiding

Sophie: ‘Vrijdag was een feestelijke dag! De studenten presenteerden hun casestudies, waarin verschillende onderwerpen uit de training terugkwamen, zoals het betrekken van stakeholders en storytelling. Na de presentaties reikten we de cursuscertificaten uit, onder luid applaus. Tot slot gaf Didier, een van de deelnemers, ons een rondleiding over de campus. Hij liet ons verschillende slimme agrarische oplossingen zien, zoals kassen. De tomaten die in deze kassen groeien, worden beschermd tegen extreme hitte. Ze verminderen het waterverbruik bovendien met 75%. De kassen kunnen zichzelf in 3 jaar terugverdienen. Helaas kunnen de meeste boeren zich nu nog geen kas veroorloven, maar het biedt wel een perspectief voor de toekomst.’

Wat hebben jullie in Athene besproken, Eva?

‘REACHOUT volgt de Triple-A Aanpak: Analyse, Ambitie en Actie. Het thema van dit jaar was: ambitie. De steden, toolontwikkelaars en kennismakelaars van REACHOUT bespraken welke ambities Europese steden hebben op het gebied van klimaatadaptatie. En hoe klimaatdiensten steden kunnen helpen om ook nieuwe ambities op te stellen. De deelnemende steden vertelden ook hoe ver ze waren met klimaatadaptatie en hoe ze al gebruikmaakten van de tools en diensten van REACHOUT. De bijeenkomst werd georganiseerd door de Chief Heat Officer van de stad Athene, Elissavet Bargianni. Zij richt zich op het bestrijden van de gevaren van extreme hitte in de stad.’

Hoe heb je deze twee dagen in Athene ervaren?

‘We hadden een vol programma. De toolontwikkelaars presenteerden hun nieuwe tools en de kennismakelaars bespraken hoe de data en tools verder op maat kunnen worden gemaakt voor de steden. Zelf organiseerde ik samen met collega’s een werksessie over hoe we het succes van de klimaatverhalen voor elke stad kunnen monitoren en evalueren. Het was geweldig om alle projectpartners weer persoonlijk te zien. Ook vond ik het fijn om een paar mensen van de stad Athene in real life te spreken over het klimaatverhaal dat ik met hen ontwikkel. Hoewel we online goed met elkaar samenwerken, blijft de jaarlijkse General Assembly heel waardevol. Er is tijd en ruimte voor meer diepgaande gesprekken over wat steden nodig hebben en waar REACHOUT zich op moet richten.’

Wat waren de belangrijkste resultaten?

‘Op basis van de gesprekken in Athene hebben de deelnemende steden hun behoeftes aan klimaatdiensten voor het komende jaar aangegeven. Een ander belangrijk onderwerp was de nalatenschap van REACHOUT: hoe kunnen de ontwikkelde klimaatdiensten na het project de steden blijven ondersteunen? En hoe kunnen ze beschikbaar en bruikbaar worden voor alle Europese steden? Voor de klimaatverhalen hebben we bijvoorbeeld onderzocht hoe we het beheer van de website met het verhaal kunnen overdragen aan de steden en wat zij nodig hebben om de website te onderhouden en nieuwe verhalen toe te voegen.’

Komt er nog een General Assembly?

‘Ja, de volgende en laatste General Assembly wordt eind dit jaar gehouden in de Poolse stad Gdynia. Op dit moment is het nog onzeker wanneer die gaat plaatsvinden. Als je geïnteresseerd bent, kan ik je aanraden CAS en REACHOUT te volgen op LinkedIn.’

Meer weten over REACHOUT? Ga dan naar de projectpagina.

Wat doe je eigenlijk als datavisualist? Maak je van die taartdiagrammen en staafgrafieken?

‘Ja ook, maar datavisualisaties bestaan uit zoveel meer! Je kunt ze in de meest bijzondere vormen gieten. En dat is meteen ook het moeilijkste: verder durven gaan dan je eigen fantasie. Natuurlijk, sommige datasets passen goed bij een traditionele staaf of lijngrafiek. Maar wil je echt de aandacht trekken, dan werkt een visualisatie met een eigen unieke vorm het beste.

Kijk maar naar de twee datavisualisaties hieronder. Links de visualisatie ‘Iraq’s bloody toll’ van Simon Scarr. Deze toont het aantal doden tussen 2003 en 2011 in de Irakoorlog. Deze visualisatie is meer dan alleen een omgekeerde staafgrafiek: hij lijkt ook op een bloedvlek. Heel thematisch dus en het trekt meteen de aandacht!

Rechts zie je de visualisatie van de Global Carbon Footprint. Elke cirkel stelt een land voor. Hoe groter de cirkel, des te groter de carbon footprint van dat land. Het geheel vormt samen ook een voetafdruk. Dit soort visualisaties heten ook wel data-art. Het doel van data-art is om emoties op het publiek over te brengen door inzichten, patronen of verhalen die verscholen zijn in de data op een toegankelijke en creatieve manier te laten zien.’

Hoe vind je het om datavisualist bij CAS te zijn?

‘Het is afwisselend, creatief en uitdagend werk. Het is elke keer weer een zoektocht naar de perfecte visualisatie:

• Hij moet het beste inzicht geven in de dataset die we voor het project gebruiken.
• Hij moet visueel aantrekkelijk zijn.
• Hij moet passen bij de doelgroep die de visualisatie gaat gebruiken en voor hen snel duidelijk maken wat de boodschap is.
• De tijd die het kost om de visualisatie te maken moet passen bij het budget dat ervoor beschikbaar is.

We hebben een klein technisch team waardoor we het hele proces van datavisualisatie samen doorlopen en we ook samen leren hoe we dit proces verder kunnen verbeteren. We doen het helemaal zelf. Dat maakt het werk zo leuk. Van een goed idee, tot een mooie schets, tot de technische skills om de visualisatie te verwezenlijken.’

En hoe werk je als datavisualist samen met andere collega’s? Wanneer krijg je de vraag om een datavisualisatie te maken en hoe ga je dan met die vraag aan de slag?

‘Collega’s vragen mij bij een project als daar een datavisualisatie bij nodig is. Dit kan een kaart zijn, een grafiek, een dashboard, een infographic of een andere vorm. Met het hele projectteam gaan we dan eerst brainstormen, en proberen we antwoord te geven op de volgende vragen:

• Wat is het doel van de visualisatie?
  • Wat zou je moeten leren als je naar de visualisatie kijkt?
  • Is de visualisatie bedoeld om te overtuigen?
  • Moet de visualisatie tot actie aanzetten?
  • Willen we met de visualisatie een bepaald standpunt presenteren? Of is deze alleen bedoeld om de data te verkennen?
• Welke visuele vorm past het beste bij de data en het doel?
  • Wat is de optimale manier om de data te laten zien: een standaard staaf of lijngrafiek of een andere vorm?
  • Gaat de visualisatie in deze vorm de gewenste inzichten geven en vragen beantwoorden?

Daarna schets ik, zelf of samen met collega’s, een aantal ontwerpen. We beginnen met schetsen omdat we dan nog makkelijk aanpassingen kunnen doen aan het ontwerp. Dit schetsontwerp ligt dan al zo dicht mogelijk bij het uiteindelijke resultaat. Als we begonnen zijn met programmeren is het namelijk lastiger om het roer nog om te gooien. Is het projectteam en eventueel de externe partij tevreden met een schetsontwerp? Dan kunnen we het ontwerp gaan ontwikkelen. Het technisch team gaat aan de slag met het coderen van de tool. Tijdens de ontwikkeling vragen we regelmatig om feedback bij het projectteam. Als we bijna klaar zijn, leggen we een domeinnaam vast waarop de uiteindelijke visualisatie te zien is.’

Welke visualisatie zou je zelf graag laten zien? Eentje waarbij je verder bent gegaan dan je eigen fantasie?

‘Ik ben nu bezig aan een datavisualisatie die bosbranden in Europa inzichtelijk maakt. De data heb ik visueel gemaakt in de vorm van een brandende boom. Hieronder zie je een afbeelding van de visualisatie.

De stam van de boom stelt Europa voor. De stam vertakt in oost-, noord-, zuid- en west-Europa en vervolgens in de verschillende landen. De dikte van de stam en takken geeft aan hoeveel bosbranden er zijn geweest in dat gebied. Hoe dikker, hoe meer bosbranden. In de buitenste takken, de takken die landen voorstellen, zie je verschillende vuurtjes. Dit zijn de bosbranden die de afgelopen jaren in de verschillende landen gewoed hebben. Dus hoe meer bosbranden er in een land zijn geweest, des te erger zal de tak in brand staan. Een visualisatie als deze is niet de makkelijkste om af te lezen, maar draagt een sterk gevoel over. Dit is een voorbeeld van data-art. Deze visualisatie is nog in ontwikkeling. Als hij klaar is, zal ik de link hier toevoegen!’

Het lijkt logisch dat rijkere landen meer kennis hebben over wat klimaatverandering voor hun gebied betekent. Maar zijn de verschillen in kennis tussen rijkere en armere landen echt zo groot?

Hasse: ‘Nederland heeft het op het gebied van de nodige kennis voor klimaatadaptatie net als veel andere Europese landen goed voor elkaar. Dit kun je zien in de grafiek hieronder. Zo weten we door de verplichte klimaatstresstesten in Nederland van bijna alle Nederlandse gemeenten hoe kwetsbaar ze zijn voor de gevolgen van klimaatverandering. Armere landen in onder andere Zuidoost-Azië, het Midden-Oosten en Afrika hebben juist weinig inzicht in hoe kwetsbaar ze zijn voor klimaatverandering.’

Waarom is deze ongelijkheid zo problematisch?

Hasse: ‘Dit zijn precies de landen die het hardst geraakt worden. Dat zie je op de kaart hieronder. Er is een wrange kennisongelijkheid tussen verschillende delen van de wereld: de kwetsbaarste landen weten het minst en de minst kwetsbare landen weten het meest over hoe ze zich aan klimaatverandering kunnen aanpassen. Bij CAS vinden we het daarom belangrijk om armere landen te helpen inzicht te krijgen in hun kwetsbaarheid voor klimaatverandering. Zo kunnen ze zich beter voorbereiden op wat er op ze afkomt.’

Maar met alleen kennis red je het niet. Je hebt ook financiering nodig, toch?

Hasse: ‘Kennis helpt je ook bij de financiering. Landen die bijvoorbeeld goede klimaatatlassen hebben, kunnen aanvragen voor klimaatfinanciering beter onderbouwen. Zo wordt de kans groter dat ze financiële steun krijgen voor klimaatadaptieve investeringen van bijvoorbeeld de Wereldbank.’

Is er op internationaal niveau genoeg aandacht voor deze kennisongelijkheid?

Hasse: ‘Op de COP27 in Sharm-el-Sheikh in Egypte in 2022 hebben welvarende landen nieuwe toezeggingen gedaan om klimaatadaptatie in ontwikkelingslanden te versnellen. Die snelheid is hard nodig, maar door te versnellen bestaat wel het risico op ‘maladaptatie’: adaptatiemaatregelen die niet werken of de situatie juist verslechteren. Het laatste IPCC-rapport besteedt hier uitgebreid aandacht aan. Maladaptatie kun je tegengaan door adaptatiestrategieën te ontwikkelen vanuit een integraal perspectief: een systeemaanpak die voorkomt dat je maatregelen afwentelt op andere landen of op toekomstige generaties.’

In welke landen en gebieden werkt CAS aan het vergroten van kennis over klimaat?

Hasse: ‘Ik geef hieronder drie voorbeelden. Deze vormen een kleine greep uit wat we doen op internationaal niveau, maar ze zijn wel representatief:

1. In Kenia hebben we samengewerkt aan een klimaateffectatlas voor de landbouw in twee regio’s: Kiambu en Kajiado. In Kenia komen steeds meer tuinbouwkassen, maar het is nog onbekend of het door klimaatverandering niet veel te heet wordt voor kassenbouw. Volgens professor Wesonga van JKUAT University is er te weinig aandacht voor de gevolgen van klimaatverandering op de lange termijn en ligt maladaptatie op de loer. De komende jaren worden er waarschijnlijk omvangrijke programma’s opgestart voor een ‘climate smart agriculture’. Maar zullen de maatregelen uit deze programma’s op termijn nog wel ‘smart’ zijn? Daarvoor is kennis nodig die nog niet beschikbaar is. De klimaateffectatlas voor Kiambu en Kajiado vormt een aanzet om deze kennis te ontwikkelen.
2. In Bangladesh werkt Nederland al lange tijd samen met de Bengaalse overheid aan een Deltaplan. In dat proces heeft CAS samen met kennisinstellingen een begin gemaakt met het opzetten van een klimaateffectatlas en een kennisportaal. Voor het opbouwen van kennisinfrastructuur is veel tijd nodig. Die tijd is heel belangrijk om het risico op maladaptatie uit te sluiten.
3. Ook in Caribisch Nederland zijn we actief. Dit gebied lijkt misschien een vreemde eend in de bijt, omdat de eilanden deel uitmaken van Nederland. Maar veel bewoners van de eilanden zijn arm. En er moet nog flink wat gebeuren aan klimaatadaptatie. Op Bonaire helpen we daarom kwartiermaker Ed Nijpels bij het opzetten van een klimaattafel Bonaire: Hoe gaan we Bonaire voorbereiden op de gevolgen van klimaatverandering? Wat wordt de strategie en hoe gaan we het organiseren? Ook voor Saba en Sint-Eustatius worden de mogelijkheden voor een klimaattafel onderzocht. In 2023 maken we een begin door een klimaateffectatlas te ontwikkelen voor de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba. CAS coördineert dit proces in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het doel is om bestuurders op de BES-eilanden betrouwbare en actuele klimaatinformatie te geven. Deze informatie kunnen ze gebruiken om stresstesten en risicodialogen uit te voeren volgens de DPRA-methode die voor Europees Nederland is ontwikkeld. De kennis die daaruit voortkomt, kunnen bestuurders op de BES-eilanden dan gebruiken om te bepalen waar ze welke maatregelen gaan nemen.’

Op 26 april 2023 verscheen over dit onderwerp van ons een artikel op de website van NVVN, de Nederlandse Vereniging voor de Verenigde Naties.